Vino Amore

Wijnwereld schatplichtig aan Christendom

Wijnwereld schatplichtig aan Christendom

Wijnwereld schatplichtig aan Christendom

Inleiding

Wijnwereld schatplichtig aan Christendom – In een tijd waarin niemand meer oog schijnt te hebben voor historie en de schoonheid van het Christelijk geloof is het wel lef hebben om een dergelijk artikel te schrijven. Veel kennis zakt automatisch weg als je er geen aandacht aan geeft. Zulks is mij ook overkomen in het artikel over Dordrecht als historische wijnstad, maar dat terzijde. Wijn en Christendom lijken met elkaar verweven. In de Bijbel komen veel verwijzingen naar wijn voor. In het gebruik van wijn zitten meerdere lagen van symboliek. Denk aan gemeenschap, liefde, vergeving, hoop en vrolijkheid. Wijn speelt al duizenden jaren een belangrijke rol in de levens van mensen. In de Bijbel worden de begrippen wijn, wijnstok, wijngaard en aanverwante termen meer dan 400 maal gebruikt. Er wordt in de Bijbel grote waarde toegekend aan wijn. Het gebruik van wijn moet in die tijd zo’n gemeengoed zijn geweest dat het vergeleken kan worden met ons dagelijks gebruik van brood. Wijn was in Israel een geliefde drank, het hoorde standaard bij maaltijd. Het speelde zelfs zo’n centrale rol in de cultuur en religie dat er een levensgrote druivensculptuur bij de ingang van de tempel aanwezig was. Het belang van de druif voor de cultuur wordt duidelijk door een massief gouden druif versierde ingang van de tempel. Ook is bekend dat er bij synagogen druivenornamenten aanwezig waren. Omdat het gebruik van wijn bij een ieder bekend was, konden er aan de hand van wijn symbolische vergelijkingen gemaakt worden, omdat zowel de ontvanger als bedenker wisten waar ze over spraken. Vandaar dat in een groot aantal passages het edele sap werd gebruikt om gedachten en ideeën te onderbouwen of te verduidelijken. In vele verhalen in de Bijbel, variërend van de tijd van Noach tot aan die van Paulus komt de beschrijving en het gebruik van wijn terug. Ook Jezus was met wijnbouw vertrouwd, hij wist het product wijn in zijn gelijkenissen te betrekken. Nergens in de Bijbel geeft Jezus af op matig gebruik van wijn. Ook al werd hij door tegenstanders betiteld als zuiper en dronkaard (Math. 11:19). Jezus was zelfs zo vertrouwd met wijn dat hij het op de bruiloft te Kana gebruikte om te laten zien wie hij werkelijk was. Door het drinken van deze wijn ontvingen de bruiloftsgasten een heldere kijk op zichzelf en de wereld.

Omdat het nog steeds gebeurt dat kwezels (pejoratief: overdreven vroom persoon) een negatieve houding aannemen als het om wijn gaat (wacht u voor de zuurdesem van de Farizeeën en Sadduceeën zeg ik dan maar), lijkt het me relevant er een thema artikel aan te wijden! Aan de andere kant hebben de monniken door de eeuwen heen steeds weer de wijnbouw ter hand genomen, zodat de stelling te verdedigen is: zonder Christendom geen hedendaagse wijncultuur!

Calvijn over wijn

Wie was Calvijn?

Johannes Calvijn, geboren als Jehan Cauvin (Noyon, 10 juli 1509 – Genève, 27 mei 1564), was een belangrijke Frans-Zwitserse christelijke theoloog tijdens de reformatie, naar wie een protestants-christelijke stroming, het calvinisme, is genoemd. Als reformator wordt Calvijn vaak in één adem genoemd met Maarten Luther, die in 1517 zijn 95 stellingen poneerde. Calvijn was toen acht jaar oud.

Het beeld dat buiten calvinistische kringen van Calvijn bestaat is buitengewoon negatief. Hij was de bedenker van de troosteloze predestinatieleer en een intolerante fanaticus, die zijn volgelingen alle geneugten van het leven ontzegde. Maar wat nu bekend staat als ‘calvinisme’, valt niet zonder meer terug te voeren op Calvijn. In 2007 werd in Londen een kort ervoor ontdekte brief van Johannes Calvijn geveild. Daarin schreef de beroemde reformator uit Genève over het fenomeen zelfmoord, en volgens de veilingmeester betoonde hij zich ‘ongewoon barmhartig’. Zijn verbazing hierover moet haast wel gebaseerd zijn op een wijdverbreid beeld van de protestantse theoloog waarin een dergelijke invoelende brief blijkbaar slecht past.

Calvijn was zelf ook niet vies van een wijntje. “De kleine raad in Genève schonk hem eens een vat oude wijn als beloning voor zijn inzet voor de stad. Volgens Calvijn had God de wereld met geen ander doel geschapen dan dat de mens er gelukkig zou worden en dat hield onder andere in: genieten van lekker eten en heerlijke wijn. Mensen hebben weliswaar genoeg aan water, zei hij, maar God heeft toch wijn gegeven om ons vrolijk te maken.”

Calvijn, die toegaf dat hij tegen de dorst altijd de neiging had meer wijn te drinken dan eigenlijk was toegestaan, kende de gevaren van alcohol. Hij waarschuwde dan ook tegen overdaad. “Maar als wijn vergif is voor een dronkaard”, zo schreef hij, “wil dat toch niet zeggen dat iedereen er een afkeer van moeten hebben? Alsjeblieft niet, zeg. Wij laten ons daar de smaak niet door bederven, integendeel ons smaakt de wijn heerlijk!”

Mensen mogen van goede wijn genieten, noteerde Calvijn in zijn Institutie. “Als iemand twijfelt of hij een goed merk wijn mag drinken, zal hij vervolgens nog geen verschaalde wijn met een vredig geweten drinken en ten slotte zal hij geen water dat zoeter is dan ander water durven aanraken. Ten slotte zal het nog zover met hem komen, dat hij het voor zonde houdt over een grasspriet te stappen die hem dwars voor de voet ligt.”

Aldus Johannes Calvijn, ten onrechte wordt een zuinige zure en benepen levenshouding aan hem toegeschreven!

Wijnwereld schatplichtig aan Christendom – Wijn in de oudheid

Wijn in de vroege oudheid

Wie druiven plet en het vrijkomende sap opvangt, weet dat dit sap uit zichzelf gaat gisten. De van nature op de druif en in de lucht aanwezige wilde gisten, zullen de suiker omzetten in alcohol. Naast een prettige druivensmaak heeft het drinken van wijn dan ook als bijwerking dat het je in een roes kan brengen. Men kan er om deze reden dan ook vanuit gaan dat er al heel vroeg in de menselijke geschiedenis wijn werd genuttigd.

Het ontstaan van wijnbouw in de vroege oudheid wordt gelokaliseerd tussen de Kaspische en de Zwarte zee. Een gebied in de vruchtbare halve maan welke zich uitstrekt van Ur in het huidige Irak, via Mesopotamië, Syrië en Israël naar Egypte. De oudste aanwijzingen van het telen van druivenstokken leiden naar vondsten van meer dan 7.000 jaar geleden. Sporen van pitten, steeltjes en vlekken op resten van potten dateren uit +/- 4.500) vòòr Christus. In het Zagrosgebergte (West-Iran) zijn dergelijk oude kruiken met rood- geelachtige resten en wijnsteenzuur aan de binnenkant van kruiken aangetroffen.

Mogelijk was er in de oudheid dan ook sprake van het gebruik van gecultiveerde druivenrassen, naast die van de zogenaamde wilde druiven. Volgens Mc Govern in Ancient Wine zijn er vondsten van de gecultiveerde druif in het Noordelijk Jordaan-dal en ten oosten van de Dode Zee, die terug gaan tot 3.500 jaar vòòr Christus. De Vitis Vinifera sylvestris, de wijndragende druiven van het woud oftewel wilde druif, groeide in die tijd ten zuidwesten van het meer van Galilea. Na de ijstijden werd het klimaat er droger. De wilde druif komt in het huidige Israël daarom dan ook niet meer voor. Ze kan alleen nog in een vochtiger omgeving groeien. Maar saillant detail, het is niet voor niets dat een Armeense wijnmaker, Trinity Canyon Vineyards,  zijn wijn “6.100” noemt. Zo lang wordt er al volgens hem wijn gemaakt in Armenië! Ik ontmoette de man enkele jaren geleden op een beurs voor wijnprofessionals in Amsterdam. De wijn was ronduit indrukwekkend!

Armenië ligt in de Zuidelijke Kaukasus en is een land dat in zijn geheel aan geen enkele zee ligt. De lengte van de landsgrenzen bedraagt 1254 km: 787 km met Azerbeidzjan (waarvan 221 km met de exclave Nachitsjevan), 164 km met Georgië, 35 km met Iran en 268 km met Turkije.Het gebied is voornamelijk bergachtig en tamelijk bosrijk met enkele snelstromende rivieren. De Aragats is met 4095 meter de hoogste berg van het land. De grootste rivieren zijn de Araks, de Debed en de Hrazdan. Het grootste meer van Armenië is het Sevanmeer (Sevana Litj). De wieg van wijnranken en wijn bevindt zich in Armenië. Emblematisch, de Armeense wijngaard stamt uit een lange geschiedenis. De Bijbel (Genesis, IV tot IX), naar het epos van Noach, noemde deze wieg van wijnstok en wijn al. Archeologische sporen van vinificatie daterend uit 6.100 jaar werden in 2007 ontdekt in grotten nabij het dorp Areni. Wát een geschiedenis!

Wijnwereld schatplichtig aan Christendom – de Middeleeuwen

Na de ineenstorting van het Romeinse Rijk in de vijfde eeuw begonnen de donkere middeleeuwen. Hoewel er over die periode weinig bekend is, weten we dat het een periode van verval was: leiding en orde ontbraken, hele volksstammen zwierven kriskras door Europa, op zoek naar een beter leven. De Germanen, door de Romeinen barbaren genoemd, hielden stevig huis. Er was honger, ziekte, armoede, kortom: chaos. Veel wijngaarden werden vernietigd door de Germanen en in Zuid-Europa ook door de Moren. De wijnbouw was bijna ter ziele gegaan, ware het niet dat christelijke monniken sommige wijngaarden van de ondergang konden redden. Zij hadden wijn nodig voor het Avondmaal (protestanten) of de de Mis (katholieken), waarin brood (‘het lichaam van Christus’) wordt gegeten en wijn (‘het bloed’, dat trouwens ook wit mag zijn) wordt gedronken om Jezus te gedenken.

Het Avondmaal of de Mis

Voor onkerkelijken is het avondmaal vaak maar een raadselachtig gebeuren. Voor christenen is het echter een viering van de kern van het evangelie: het nieuwe verbond met God, in het bloed van Jezus Christus. En ook al gebruiken verschillende groepen christenen verschillende benamingen – eucharistieviering, tafel of maaltijd des Heren, communie – het offer van Jezus staat centraal.

Wordt vervolgd…..

Please follow and like us:
error