Voor Home klik op het Vino Amore logo! info@vinoamore.nl

Vino Amore

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium

Weihnachtsoratorium Stichting Dutch Baroque

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium – Het Weihnachtsoratorium (BWV 248) (Kerstoratorium; Oratorium Tempore Nativitatis Christi) is een oratorium, bestaande uit zes afzonderlijke, maar inhoudelijk verbonden werken, soms aangeduid als cantates, geschreven door Johann Sebastian Bach voor de periode van Kerst 1734 tot en met Driekoningen 1735. De teksten zijn ontleend aan het Evangelie volgens Lucas en het Evangelie volgens Matteüs en waarschijnlijk geschreven door librettist Picander (pseudoniem van Christian Friedrich Henrici). De zes delen van dit ‘Oratorium’ functioneerden als cantate gedurende de zes vieringen die in de Kersttijd (tussen 25 december en 6 januari) in Leipzig werden uitgevoerd. Toch is het volgens Alfred Dürr onjuist om, zoals wel gebeurt, de afzonderlijke delen van het Kerstoratorium als ‘cantate’ aan te duiden. Ook al werden ze apart uitgevoerd, ze staan niet los van elkaar. Ook Bach spreekt niet van ‘cantate’, maar van ‘deel’. Bach en de librettist leggen ook geen verband met de Bijbelpassages die voor de betreffende dag voorgelezen moesten worden – wat bij een cantate meestal wel het geval is – om een continue verhaallijn tussen de delen te behouden.

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium – Kerstoratorium

Het Kerstoratorium ontstond in dezelfde periode als de twee andere werken die Bach als oratorium aanduidde: het Hemelvaartoratorium en het Paasoratorium. De drie oratoria hebben een doorlopende actie gemeen. In het Paasoratorium wordt dit bereikt door de introductie van een quasi-dramatisch spel van mensen die ‘live’ verslag doen van de Opstanding en de emoties die dat bij hen veroorzaakt. In het Kerst- en Hemelvaartoratorium is er een verteller, de evangelist. In alle drie werken maakt Bach gebruik van composities uit voorgaande jaren: het Paasoratorium kwam voort uit één enkele verjaardagscantate (Entfliehet, verschwindet, entweichet, ihr Sorgen, BWV 249a), waarvoor, naast het gebruik van een andere tekst, de aria’s en het koor werden bewerkt en nieuwe recitatieven werden gecomponeerd; het Kerst- en Hemelvaartoratorium werden samengesteld uit verschillende werken van verschillende soort.

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium – bronnen

Toen Bach het oratorium componeerde had hij waarschijnlijk de populaire voorbeelden van de Weihnachtshistorien van Sebastian Knüpfer (Von Himmel hoch da komm ich her) en Johann Schelle (Actus musicus auf Weyh-Nachten) voor ogen. Een belangrijke voorloper van de Weihnachtshistorien van Knüpfer en Schelle was de Historie der Geburt Christi (SWV 435) die Heinrich Schütz in 1664 schreef. Ook tijdgenoten van Bach schreven Kerstoratoria, zoals Johann Heinrich Rolle (Oratorium auf die Geburt unsers Heilandes Jesu Christi) en Carl Heinrich Graun (Oratorium in Festum Nativitatis Christi).

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium – eerdere werken

Een aanzienlijk aantal delen van het Kerstoratorium zijn gemaakt door de tekst van eerder gecomponeerde wereldlijke cantates te veranderen:

Tönet, ihr Pauken! Erschallet, Trompeten! (BWV 214), Felicitatiecantate voor de Verjaardag van Keurvorstin-Koningin Maria Josepha op 8 december 1733 (daaruit de oratoriumdelen 1, 8, 15, 24) – dit verklaart ook de begeleiding met pauken en trompetten.

Laßt uns sorgen, laßt uns wachen. Herkules auf dem Scheidewege (BWV 213), cantate voor de verjaardag van de Keurprins Friedrich Christian op 5 september 1733 (daaruit de oratoriumdelen 4, 19, 29, 36, 39, 41).

Een verloren geestelijke cantate (BWV 248a) voor een niet bekende bestemming (daaruit de oratoriumdelen 54, 56, 57, 61-64).

Preise dein Glücke, gesegnetes Sachsen (BWV 215) (hieruit het oratoriumdeel 47).

Een verloren cantate (hieruit het oratoriumdeel 51).
Lasset uns nun gehen gen Bethlehem en Wo ist der neugeborne König zijn mogelijk bewerkingen van Ja nicht auf das Fest en Pfui dich uit de (verloren gegane) Markus-Passion uit 1731.

De eerste vier delen van het oratorium zijn dus vooral gebaseerd op de drie wereldlijke cantates, de vijfde is vrijwel helemaal origineel en de zesde is op een enkele, verloren gegane kerkcantate gebaseerd. Met het opnemen van grote delen uit de drie (gelegenheids)cantates in het Kerstoratorium kon Bach ze tevens verduurzamen. Belangrijke redenen voor Bach om deze cantates te kiezen waren de kwaliteit ervan en het feestelijke karakter, dat eenvoudig te vertalen was naar het Kerstverhaal.

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium – Johann Sebastian Bach

Dutch Baroque kiest ervoor om in één concert – als opmaat voor de kerstdagen – wel alle cantates uit te voeren met daarin o.a. het beroemde kerstlied ‘Ich steh an deiner Krippen hier’. De teksten van het Weihnachtsoratorium zijn ontleend aan het evangelie volgens Lucas en Mattheüs en waarschijnlijk geschreven door librettist Picander (pseudoniem van Christian Friedrich Henrici). Met het geboorteverhaal, opgetekend door Matthëus en Lucas, als basis, vormen de zes delen (cantates) toch één geheel, een Oratorium Tempore Nativitatis Christi. In deze cantates citeert de 50-jarige Bach naar hartenlust uit eigen feestelijke, wereldlijke cantates.

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium – Parodiëren

Het Weihnachtsoratorium is daarmee een duidelijk voorbeeld van hergebruik door Bach van oudere wereldlijke muziek voor nieuw werk, het zogenaamde ‘parodiëren’. Bach nam bijna alle koren en aria’s uit zijn recente felicitatiecantates (BWV 213, 214 en 215) in aangepaste vorm over. Zodoende hoefde Bach alleen de verbindende recitatieven en koralen nieuw te componeren. In zijn ogen was het logisch om verjaardagsmuziek voor een koninklijke familie opnieuw te gebruiken ter ere van het geboortefeest van Christus, de hemelkoning. Dit is geen kwestie van gemakzucht, maar van kwaliteitsbesef, want zodoende werd vluchtige gelegenheidsmuziek beschermd tegen vergetelheid. Ware feestmuziek, waarin vocaal en instrumentaal alles uit de kast wordt gehaald!

Stichting Dutch Baroque Weihnachtsoratorium

Vino Amore leverde de wijnen voor deze avond!

Klik hier om de Stichting Dutch Baroque en Gerard de Wit te steunen!